Nacionalni Park Đerdap
Gvozdena kapija Dunava


Uz desnu obalu Dunava, na 64.000 hektara pruža se Nacionalni park "Đerdap" koji obuhvata i planinske predele bogate retkim biljnim vrstama, brojnim vrstama divljači (orlovi, sokolovi, medvedi, vukovi, šakali, divokoze...), brojne kulturno-istorijske spomenike i 11 vidikovaca visine preko 500 metara. Đerdap se smatra jednim od najlepših delova na čitavom toku Dunava: osim živopisne klisure, tu su pusti zalivi, šume, stene, rečice, potoci, koji i samom Dunavu daju specifičnu boju.

Đerdap se nalazi na severu naše turističke regije, prema granici sa Rumunijom. Ima povoljan saobraćajno-geografski položaj prema asfaltnom putu koji ide od Beograda do Kladova i Negotina, koji je poznat još i kao “Đerdapska magistrala”. 

Nacionalni Park Đerdap je formiran 1974. godine. Obuhvatajući opštine Golubac, Kladovo i Majdanpek zahvata površinu od 63 500 ha, i time čini najprostraniji nacionalni park na teritoriji Srbije. Dužina parka je oko 100 km, a širina teritorije iznosi 2 do 8 km u odnosu na rečni tok Dunava. Visinski raspon iznosi od 50 do 800 m.

Veliko bogatstvo flore u  vidu  1100 biljnih vrsta i preko 50 biljnih zajednica od kojih su 35 reliktnog karaktera. U biljnom svetu zastupljeno je mnogo retkih vrsta kao što su mačija leska, pančićev maklen, kavkaska lipa, koprivić, zelenika, tisa itd. Vrlo su prostrane šume bukve i hrasta, za koje se koristi izraz „pluća Srbije”.

Fauna je takođe brojna i raznovrsna. Karakterišu je vrste koje su retke u drugim predelima: medved, ris, vuk, šakal, jelen, divokoza, orao, crna roda, vidra, šareni tvor, itd.

Đerdapsko jezero se nalazi u jednoj od najdužih i najprivlačnijih klisura u Evropi. Đerdapska klisura je kompozitnog sklopa i sastoji se od 4 suženja i 3 proširenja. Od stenovitog ostenjaka zvanog „Germanija” do ada kod sela Guravoj, na Dunavu se smenjuju Golubačka klisura, Ljupkovska kotlina, Gospođin vir, Donjemilanovačka kotlina, Veliki kazan, Mali kazan, Oršavska kotlina i Sipska klisura.

Nacionalni Park Đerdap zahvata prostrane kraške terene Severnog Kučaja i Miroča. Otuda je na ovim terenima nastao veliki broj kraških oblika. Deo njih je potopljen izgradnjom hidroelektrane. Ipak je ostao relativno veliki broj pećina, jama i kraških vrela. Oni poseduju čitav niz atraktivnih turističkih atributa. Ovaj krečnjak je većinom izgrađen od masivnih gornjejurskih krečnjaka. Svojom vrednošću i lepotom ističu se Rajkova pećina kod Majdanpeka, Ceremošnja kod Kučeva, Vratnjanska površ, Gaura Ra, Mala Marija, Draganova pećina. Na planini Miroč, iznad Velikog Kazana, nalazi se najdublja jama u Srbiji – Rakin ponor.

Najpovoljniji prirodni uslovi za izgradnju velikog energetskog postrojenja u Đerdapskom sektoru Dunava, doveli su do izgradnje HE Đerdap i stvaranja veštačkog Đerdapskog jezera. Morfometrijske karakteristike jezera menjaju se sa promenama vodostaja. Pri maksimalnom nivou vode jezero je dugačko 264 km, a pri najnižim vodostajima 132 km. Za razliku od velike dužine, jezero ima relativno malu širinu, a to je posledica klisurastog sklopa terena. Najveća širina je 2000 m, u Donjemilanovačkoj kotlini, a najmanja u Malom Kazanu – 180 m.

Zbog velike površine sliva i relativnog bogatstva vodom tokom cele godine,  kolebanja nivoa vode i amplitude vodostaja su male, bez velikih  pomeranja obalske linije u toku godine, što predstavlja povoljne uslove za izgradnju plaža. 


M. Stojković
Korišćeni tekstovi nedeljnika “Vreme” i autora dr Dobrice Jovičića